Sınav stresi biter, sonuç ekranı açılır ama hemen ardından en az sınav kadar kritik bir dönem başlar: 24 tercihlik listeyi doğru sıraya dizmek. Her yıl binlerce aday aslında çok iyi bir sıralama elde etmesine rağmen sırf listeyi yanlış kurguladığı için ya istemediği bir bölüme yerleşiyor ya da açıkta kalıyor.
ÖSYM yerleştirme algoritmasının mantığını bir kez net anladığınızda, kulaktan dolma efsanelerin neredeyse tamamının yanlış olduğunu görürsünüz.
ÖSYM Yerleştirme Sistemi Nasıl Çalışır? (En Büyük Efsane)
Birçok öğrenci şöyle düşünür: "Ben 3. sıraya yazdığım bölümü, başkası 1. sıraya yazdıysa öncelik ona verilir." Bu tamamen yanlıştır.
ÖSYM sistemi sizin tercih sıranıza değil, puanınızın/başarı sıralamanızın diğer adaylardan yüksek olup olmamasına bakar. Yani sizin sıralamanız 45.000 ise ve bir bölümü 18. sıraya yazdıysanız, aynı bölümü 1. sıraya yazan 48.000'inci adayın önüne geçersiniz. Sistem her adayı en yüksek puanlıdan başlayarak yukarıdan aşağıya tarar ve adayın listesindeki ilk boş bulduğu tercihe yerleştirir.
Bu kuralın tek bir sonucu vardır: Listenizi tahmin ettiğiniz puana göre değil, gerçek gitme isteğinize (öncelik sıranıza) göre dizmelisiniz.
"Ölü Tercih" Nedir ve Nasıl Oluşur?
Ölü tercih, pratikte gerçekleşme ihtimali sıfır olan sıralamadır. Örnek verelim:
Eğer 65.000'lik X Üniversitesi sizi kabul ederse sistem 1. sıradan sizi oraya yerleştirir ve 2. sıradaki tercihinize hiç bakmaz. Yok eğer 65.000'lik bölüm bile dolup sizi almadıysa, 35.000'lik Y Üniversitesi'ne zaten puanınız yetmez. Yani 2. sıradaki tercihin çalışacağı hiçbir senaryo yoktur — işte buna ölü tercih denir.
İstisna: Gerçekten 65.000'lik yeri 35.000'lik yerden daha çok istiyorsanız (örneğin kendi şehrinizde olduğu için) bu ölü tercih değil, bilinçli bir öncelik tercihidir. Ama sırf "sıralaması daha yüksek diye" istemediğiniz bir bölümü aşağıya yazmak boşuna kontenjan harcamaktır.
Sağlıklı 24 Tercih Dağılımı (Altın 4-12-8 Formülü)
Sıralamanız örneğin 50.000 geldiyse, listenizin tamamını 48.000–52.000 arasına sıkıştırmak büyük risktir; çünkü bazı bölümlerin sıralaması bir yılda %15–20 öne çekebilir. Dengeli bir liste şu üç bölgeden oluşmalıdır: